Historia tańca

WALC WIEDEŃSKI

Walc wiedeński to taniec towarzyski, będący szybszą odmianą walca, należy do światowego programu tanecznego i jako taki jest tańczony na turniejach tańca towarzyskiego.
Walc jest tańcem, którego forma i charakter kształtowały się przez długi okres czasu. Początków tego tańca można doszukać się już w XIV wieku, wywodzi się z tańców ludów południowych Niemiec. Swój rozwój zawdzięcza głównie Austrii, gdzie tańce ludowe cieszyły się szczególną popularnością.

Ośrodkami, w których walc wiedeński się rozwijał, były początkowo zajazdy, gospody, oberże, ogrody Wiednia i jego przedmieść. Miejsca te przyciągały ludność miasta, która spragniona rozrywki i wytchnienia, przyczyniała się do rozwoju walca. Nie bez znaczenia (także w późniejszym okresie rozwoju tańca) był fakt, iż walc był tańcem prostym i nieskomplikowanym, nie wymagającym długiej nauki i specjalnego ceremoniału.

Wielką rolę w rozpowszechnianiu się walca należy przypisać małym kapelom muzycznym, które przygrywały ludowi do tańca, wykonując proste melodie. Były to podróżujące zespoły, które początkowo bawiły załogę i podróżnych na statkach, z czasem jednak zeszły na ląd i zyskiwały publikę w nadbrzeżnych zajazdach i ogrodach. Z czasem zaczęły tworzyć się stałe kapele muzyczne, grające w bardziej renomowanych miejscach, które gościły bardziej wymagającą klientelę z wyższych klas. W Wiedniu powstawała coraz większa liczba lokali tanecznych. Szał tańca ogarnął całe miasto.

Na przełomie XVIII i XIX wieku Austria stała się głównym ośrodkiem kulturalnym Europy. Dyktowała nowe trendy i wyznaczała nowe ścieżki, zarówno w muzyce, jak i w tańcu.

Nie zawsze jednak walc wiedeński przyjmowany był pozytywnie. Na początku jego dworskiej kariery zwracano uwagę na jego negatywne aspekty. Mówiono, iż ciągłe wirowanie w tańcu może prowadzić do kłopotów ze zdrowiem. Zgorszenie budził także bliski kontakt ciał tańczących partnerów. W wielu ośrodkach walc stał się tańcem zakazanym. Najpóźniej walc przyjął się w konserwatywnej Anglii.

Na początku XIX wieku ukształtowały się dwa typy walca: wiedeński i francuski. Jednak to właśnie ten pierwszy stał się najdoskonalszą, niezależną formą walca, zarówno jako tańca, jak i utworu muzycznego o charakterze koncertowym. Walc francuski był bardziej skomplikowany, i mniej popularny niż jego wiedeńska odmiana.

Po okresie buntu przeciw takiej formie tańca, walc wiedeński zyskał powszechną akceptację i od połowy XIX wieku stał się nieodłączna częścią balów dworskich wniemalże w całej Europie. Stał się on na wiele lat królem tańców salonowych. Wyparł tym samym menueta, który dotychczas spełniał tę rolę. Wraz z wkroczeniem na salony wiejski charakter tańca zaczął się zmieniać.

Dla rozwoju walca wiedeńskiego nie bez znaczenia była muzyka tworzona przez wybitnych kompozytorów, takich jak chociażby Johann Strauss, Franz Lanner. Ustanowili oni standardy walca wiedeńskiego, sprawili, że zaczął być postrzegany jako bardziej wytworny niż dotychczas. Zmienił się w tym okresie także charakter tańca, a mianowicie zwiększono jego tempo. Stał się on tym samym tańcem wymagającym większych umiejętności, niż jego wcześniejsza, wolniejsza wersja.

Z czasem popularność walca malała. W XX wieku popularność zdobywały nowe, bardziej rytmiczne style taneczne. Jednak to walc jest najstarszym turniejowym tańcem standardowym. To taniec wymagający dużej przestrzeni, gdyż istota tańca jest przede wszystkim ruch obrotowy i wirowanie w tańcu.

WALC ANGIELSKI

Poprzednikami tańca angielskiego były boston (odmiana walca, która ukształtowała się w Stanach Zjednoczonych) i walc wiedeński. Narodził się on w latach 20-tych XX wieku. Walc angielski jest nazywany przez niektórych walcem powolnym.

Walc wiedeński jest tańcem szybkim i wirowym, boston zaś był tańcem powolnym i linearnym. Walc wiedeński tańczony jest po dziś dzień, ten drugi miał swój kres w drugim dziesięcioleciu XX wieku.

Narodziny walca powolnego można przypisać niechęci Anglików do szybkich tańców i nowej generacji tancerzy, którzy preferowali sposób tańczenia upodobniony do chodu. Za prekursora walca powolnego uważany jest angielski nauczyciel tańca Victor Suilvester. Zdobył on w 1922 roku tytuł zawodowego mistrza świata w tańcu towarzyskim, tańcząc między innymi walca w wolnym tempie, w zupełnie innym stylu, niepodobnym do dawniejszego wirowania w miejscu.

Historia walca angielskiego łączy się z powstaniem nowego stylu tańczenia. Powstał on poprzez opracowanie przez angielskich nauczycieli tańca, obserwujących tańczące pary, nowej teorii i techniki tanecznej opartej na prawach naturalnego ruchu ciała.

TANGO

Na tango składa się wiele odmiennych stylów rozwiniętych w różnych regionach Argentyny i Urugwaju. Sam taniec kształtował się już głównie w Buenos Aires i Montevideo.

Wpływ na rozwój tanga miały zwyczaje i kultura rdzennej ludności, imigrantów z Europy (głównie Hiszpanii, Włoch), oraz ludności afrykańskiej, sprowadzanej jako niewolnicy. Każda z tych grup kultywowała swoje tradycje, których elementy miały wpływ na powstanie tanga.

Początków tanga można doszukiwać się w okresie osiedlania się w Buenos Aires hiszpańskich imigrantów i sprowadzania tam niewolników z Afryki. Niewolnicy afrykańscy na nowym lądzie zachowywali swoje pieśni, rytmy i tańce. W późniejszym okresie przesiedlano niewolników z Kuby i Haiti do Argentyny. Ich zwyczajem było tańczenie na ulicach przy rytmie bębnów. Taniec i muzyka potomków kolonizatorów, imigrantów i niewolników połączyły się tworząc milongę. Z kolei milonga wraz z habanerą – tańcem pochodzącym z Kuby – utworzyły tango argentyńskie. Proces ten nie był szybki i gwałtowny. Ttrwał długi okres czasu.

Tango początkowo było tańcem klas niższych. Od 1880 roku Buenos Aires stało się ośrodkiem imigracji ze starego lądu. Wśród jego populacji przeważali mężczyźni. Szacuje się, ze ich liczba była kilkunastokrotnie większa niż liczba kobiet. W mieście zaczęła rozwijać się prostytucja. Powstawały liczne, nowe domy publiczne, które były centrum zabawy i rozrywki miejscowej ludności. Nielegalne domy publiczne działały pod przykrywką „centrum tanecznych”. Tam właśnie narodziło się tango. Jego popularność ciągle rosła, głównie dzięki pociągającej muzyce. W tym okresie postrzegane ono było przez elity Buenos Aires jako taniec uliczny, całkowicie niegodny naśladowania. Tango było przecież tańczone początkowo w spelunkach, szynkach, domach publicznych. Tańczyli kolorowi i biali, marynarze, robotnicy portowi. Taniec był tematem tabu dla średnich i wyższych klas społecznych. Styl tańca, który powstał około 1900 w Montevideo i Buenos Aires, dziś nosi nazwę - tango argentyńskie.

Na początku XX wieku tango dotarło do Europy i Stanów Zjednoczonych. Zostało pozbawione „niewłaściwych cech” i przystosowane do ówczesnych gustów. Wraz z czasem przekształciło się w formę bardziej akceptowalną dla klas wyższych. Tango przestało mieć charakter tańca ludzi biednych i wkraczało do barów, restauracji, a w końcu na salony. Jednak jego pojawienie się nie przeszło bez echa. Jego pojawienie się wywołało burzę. Uznawany był za taniec wyuzdany, szkodliwy dla obyczajowości i moralności. Wszystko to przez charakter tańca, który tak bardzo różnił się od eleganckich tańców salonowych. Bliskość tańczącej pary, silne zabarwienie erotyczne, władcza postawa partnera budziła protesty wobec tańca na wielu dworach europejskich. Tango zostało potępione i zakazane nawet przez papieża.

Mimo wszelkich przeciwności, głośnych sprzeciwów taniec zyskał jednak ogromną popularność. Tango stało się źródłem natchnienia dla wielu kompozytorów, poetów, pisarzy, malarzy. Część swojej popularności tango zawdzięcza także Rudolfowi Valentino, słynnemu hollywoodzkiemu aktorowi. Przeszedł on do historii jako wielki miłośnik tanga i jego popularyzator.

Wraz z nowymi imigrantami tango powraca ponownie do Buenos Aires, gdzie tym razem zyskuje wielką popularność wśród elit. Wielkim powodzeniem cieszył się za rządów Juana Perona. Lata 50 – te przynoszą tangu w Argentynie spadek popularności. Przyczyną było kilka czynników: kryzys ekonomiczny, nowy taniec budzący kontrowersje – rock’n’roll i decyzja dyktatury wojskowej o zakazie zgromadzeń publicznych.

Ponowny wzrost popularności tego tańca na całym świecie ma miejsce w latach 80tych XX wieku. Przyczyniły się do tego między innymi przedstawienie w Paryżu Tango Argentyńskie, i broadwayowski musical Tango forever.

FOXTROT

Za twórcę kroków foxtrota uważa się Harry’ego Foxa, słynnego aktora wodewilowego drugiej dekady XX w. W roku 1913 wprowadził on na deski teatru pewną ilość „kroków kłusujących” tańczonych do muzyki ragtime.

Inny znany tancerz i aktor tamtego okresu, Oscar Duryca, postanowił wprowadzić nowy element do przedstawień – zejście tancerek ze sceny na widownię do publiczności, co znacznie przyczyniło się do spopularyzowania tego tańca. Przekształcił on także kroki kłusujące na bardziej posuwiste, łatwiejsze do wykonania przez tancerki. Tancerz został także zaproszony do Londynu, gdzie był propagatorem foxtrota wśród szerszej publiczności.

Początkowo taniec ten nie posiadał odgórnie ustalonych reguł. Tańczono według zasady go-as-you-please (tańcz tak, jak Ci wygodnie). Szybko jednak amerykański związek nauczycieli tańca ustalił pewne zasady tańczenia foxtrota.

Współcześnie istnieje kilka odmian foxtrota, m.in: one step, quickstep. Różnią się one między sobą tempem i kombinacją kroków.

RUMBA

Rumba jest tańcem latynoamerykańskim. Jak w przypadku większości z nich, swoje źródła ma w muzyce i tańcu niewolników afrykańskich połączonych z wpływami hiszpańskimi.

Pod koniec XIX wieku zniesiono na Kubie niewolnictwo. Dawni niewolnicy, bez pieniędzy i bez ziemi, zaczęli osadzać się w małych społecznościach na przedmieściach miast. Członkami tych społeczności stali się także biali pracujący na przedmieściach. Słowo rumba pochodzi od terminu rumbear, które to odnosił się do ulicznych zabaw, fiest organizowanych w tamtym czasie. W rumbie istotny jest rytm, który jest bodźcem do tańca. Jego źródłem początkowo były przedmioty codziennego użytku, z czasem zastąpione przez bębny.

Rumba stała się tańcem narodowym Kuby, której przypisuje się największą rolę w jej rozwoju. Ludowa rumba jest tańcem o natężeniu erotycznym, pełnym gwałtownych i wijących się ruchów bioder. Istnieją trzy podstawowe formy rumby: columbia, guaguanco, yambú różniące się miedzy sobą stylem i charakterem.

W Europie po raz pierwszy zatańczono rumbę pod koniec lat 20-tych ubiegłego wieku. Zademonstrowana wtedy była w Paryżu przez grupę kubańskich tancerzy. Lata 30-te to zapoznanie tanecznej stolicy świata – Londyny – z tym tańcem. Rumba nie zyskała wtedy w Europie popularności, gdyż jako muzyka i taniec uważana była za zbyt egzotyczną. Znalazła jednak swoich zwolenników w Stanach Zjednoczonych. W latach trzydziestych, w czasach prohibicji, Amerykanie podróżowali w obrębie rejonu Morza Karaibskiego, w tym na Kubę, gdzie nie obowiązywał zakaz picia alkoholu. Tam zaznajomili się z muzyka i tańcem Kubańczyków. Dla nich te rytmu nie były zbyt odległe, egzotyczne, gdyż zdązyli się już do nich przyzwyczaić w swoim kraju.

Popularyzację rumby w Europie w późniejszym okresie można przypisać londyńskiemu nauczycielowi tańca Pierre Laffit’eowi. Wraz ze swą partnerką, Doris Lavelle, był propagatorem tańców latynoamerykańskich w Londynie.

W połowie lat 50-tych XX wieku rozpoczął się wpływ muzyki jazzowej na różne gatunki muzyczne. Nie ominął on również muzyki kubańskiej. Powstała jej nowa odmiana – mambo. Pod wpływem nowej muzyki powstały nowe interpretacje ruchowe rumby. Tempo uległo zwolnieniu, ruchy stały się bardziej leniwe.

CHA-CHA-CHA

Na powstanie muzyki cha cha cha złożyły się wpływy, jakie wywarły na kubańską muzykę taneczną jazz i swing. Jest to taniec pochodny od mambo, powstały z kombinacji afrokubańskiej muzyki i amerykańskiego jazzu. Mambo rozwijało się bardzo szybko, zauważone, że istnieją 3 jego formy: single, double i triple. Triple mambo inspirowało kubańskich tancerzy do przystosowania kroków tanecznych do akcentów muzycznych, w wyniku czego stał się on podstawą nowego tańca cha cha cha.

Mimo iż jest to taniec kubański jego rozwój przypisuje się angielskiemu nauczycielowi tańca Pierrowi Lavelle. Podczas swojej podróży na Kubę na początku lat 50-tych zauważył, że czasami rumba (od niej wywodzi się mambo) tańczona jest w odmienny sposób niż dotychczas, czyli z pewnymi dodatkowymi krokami. Kiedy powrócił do Anglii zaczął nauczać w swojej szkole tańca tych kroków jako oddzielnego tańca.

Jest wiele teorii tłumaczących nazwę tego tańca. Jedna z nich mówi, iż cha cha cha odzwierciedla odgłos stóp tancerza na parkiecie.

JIVE

Powstanie jive’a, tańca latynoamerykańskiego, wiąże się ze wzrostem popularności muzyki jazzowej na początku ubiegłego stulecia i wiąże się z rewolucją taneczną zapoczątkowana przez młodzież. Odrzucała ona stereotypowe formy tańczenia i technikę taneczną opartą na zasadach tańca klasycznego.

Początkowo nowe formy taneczne powstałe na bazie muzyki jazzowej nazywano zbiorowo „tańcami jazzowymi”. Jednym z takich tańców był swing, który pojawił się w Europie w 1937 r.Bezpośrednim następcą swinga był jitterburg prekursor współczesnego jive. Tańczony był przez młodzież z Harlemu i charakteryzował się ekspresyjnymi ruchami i licznymi akrobatycznymi ewolucjami. Partnerki podnoszone były wysoko w górę, przerzucane przez barki i biodra. Kiedy taniec ten dotarł do lokali londyńskich wywołał przede wszystkim szok i przerażenie. Pomimo prób zakazów tej formy tańca zyskiwał on coraz większą popularność, zwłaszcza wśród młodzieży. Jive narodził się poprzez „uspokojenie” jitterburga, czyli dostosowanie go do pragmatyzmu Anglików i usunięcie co niektórych akrobatycznych figur.

Jive na turniejach tanecznych tańczony jest jako ostatni i wymaga od tancerzy świetnej kondycji i skupienia.

SAMBA

Samba jest tańcem narodowym Brazylii. Była i nadal jest tańczona podczas ulicznych festiwali i uroczystości.

Taniec ten rozwinął się z kombinacji tradycyjnych rytmów i muzyki przywiezionych do Brazylii przez zachodnio-afrykańskich niewolników, południowoamerykańskich Indian oraz muzyki Prtugalskich imigrantów. Początkowo rozwijała się w północnej części Brazylii, szczególnie w Salvadorze (pierwszej stolicy kraju), jako forma zaklinania bogów poprzez muzykę i taniec. Kiedy w 1888 roku został wprowadzony w Brazylii zakaz niewolnictwa, wielu byłych niewolników przeniosło się do Rio de Janeiro, które stało się wówczas i pozostało do dziś, głównym ośrodkiem samby. W późniejszym okresie muzyka i taniec rozprzestrzeniły się na cały obszar kraju. Instrumentem towarzyszącym sambie od zawsze były przede wszystkim bębny.

W początkowym okresie swojego rozwoju samba była tańcem zakazanym, postrzeganym jako grubiański i nieprzyzwoity przez wyższe klasy Rio de Janeiro.

Słowo „samba” wywodzi się od terminu semba. Nie ma jednak zgodności co do znaczenia pierwowzoru. Jedni twierdzą, iż oznacza ono tańce pochodzenia afrykańskiego, cechujące się gwałtownymi ruchami ciała, połączone z wybijaniem rytmu nogami. Jeszcze inni uważają, iż semba oznacza gest solisty zapraszający do tańca.

Samba pojawiła się po raz pierwszy w Europie w 1914 roku, jednak nie cieszyła się popularnością. Dopiero po II wojnie światowej zyskała uznanie wśród szerszej rzeszy publiczności. W Stanach Zjednoczonych poznano sambę w późnych latach dwudziestych dzięki broadwayowskiemu przedstawieniu ”Street Carnival”.

W dzisiejszych czasach taniec ten kojarzy się głównie z wielką uliczną fiestą podczas karnawału w Rio de Janeiro. Cieszy się on zainteresowaniem nie tylko miejscowej ludności, ale i przyciąga ludzi z całego świata. Miejscowi tancerze przygotowują się do tego wydarzenia przez cały rok w tak zwanych escholas de samba. Tworzą one odrębne grupy, rywalizujące później ze sobą podczas karnawałowego szaleństwa.

Opracowano na podstawie: Marian Wieczysty, „Tańczyć może każdy”, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1986.